Hep yazı beklerdik. Okul bitsin, tatil olsun isterdik. Yapmayı planladığımız her şeyi o üç aya sığdırmaya çalışırdık. Yaz geçer, eylül ayı geldiğinde okulu sevmeyen çocuklara mahsus o sıkıntıyı hissederdik. Çantamızda muhakkak zorla okuduğumuz bir kitabın özeti olurdu. Ve bizim gibi çocuklar yazmak için emek verilmiş bir kitabın yazarına haksızlık yaptığımızı hissederdik. Özetler detayı kaybettiriyor, edebiyatın büyüsünü alıp götürüyordu. Güzellikler yaşanıyor ama özetlenemiyordu.
Sonra okul başlar, o özetten söylenmemesi gereken bir aile sırrı gibi hiç konuşmazdık. Bakkaldan tane ile aldığımız dosya kağıtlarına yazdığımız kompozisyonlara not da verilmezdi. Nasıl bir kompozisyon yazdığınızı ve öğretmeninizin düşüncelerini asla öğrenemezdiniz. O yazlardan birinde bazı çocuklardan, içinde onlarca kitabın özetinin toplandığı kitapların varlığını da öğrendik. Yapay zekâ yoktu, uyanıklık ise her dönemin geçer akçesiydi. Buna akıl deniyordu. Yıllar sonra sisteme yakın çocuklara, sınavlar için soruların doğrudan verildiğini de öğrendik. Belki de şimdi bizi onların belirli kademelere yerleşen çocukları yönetmeye çalışıyor. Ama olmuyor işte.
Bize “giriş, gelişme, sonuç” diye bir kalıp vermişlerdi. Sonra anladık ki iyi romanlar bu kalıpları asla kullanmıyordu. Çoğu ortasından başlıyor ve asla sonuçlanmayarak bizi yarı yolda ve yapayalnız bırakıyorlardı. Filmler de öyleydi. Sevdiğimiz filmlerin başı sonu yok gibiydi. Ama biz onlarda kendimizden çok şey buluyorduk. Sanki gerçek sanat, kuralları hiçe sayarak ilerliyordu. Bizlere yaşadığımız dünyanın içinde başka bir dünyanın varlığını da işaret ediyorlardı. Bunu en iyi başaran sanat, şiirin ta kendisiydi. Yıllar sonra anladığımız, okumak için bize ödev olarak verilen kitaplar, annelerimizi daha az meşgul etmek için sistemle ailelerimizin kurduğu gizli bir ittifaktı.
Nedense yaz mevsimlerini bizlere hep yan gelip yatacağımız bir dönem olarak hissettirdiler. Bizler de ne zaman sıkılsak hep yaz çabucak gelsin isterdik. Hayatımız dengesiz bir şekilde yaz ve diğer mevsimler olmak üzere iki parçaya bölünmüştü. İşte bu yanlış anlaşılmadan dolayı ne zaman sıkılırsak ve dara düşsek yazın gelmesini, hiçbir iş yapmadan daha çok uyumayı beklerdik. Sonra büyüdük, yaz aylarına daha çok aşkın sığacağını anladık. Yaz, yapılacak her eylemin kuluçka dönemiydi. Yuvayı terk etmemek, folluğu sıcak tutmak gerekiyordu. Okumak ve öğrenmek bir sevda işiydi. Karşılıksız, platonik bir aşk gibiydi.
Yaz günlerinin boşluğunu en güzel müzik dolduruyordu. Bir cep radyosu, plajdan yükselen müzik, kaset teyplerin tıkırtısı, plakların hışırtısı, diskoteklerde çalan dans müziği, melodilerin ruh titreten gizemi ve daha birçok şeyi yaz aylarında öğrenmiştik. Spor da yaz içindi. Olimpiyatlar -ki kaç olimpiyat sığacaktı ömrümüze- hep yazları yapılıyordu. Bize Münih, Montreal ve Moskova denk gelmişti. İyi de gelmişti. Sanatçılar kadar sporcuların da isimlerini öğrenmiştik.
Sonra büyüdük. Sonsuzluk hissi veren yaz göğünün altında görüp, izleyip, öğrenerek büyüdük. O eski rüyalara benzeyen üç aylar bitmişti. Her şey bir ay ya da 15 güne sığdırılmak zorundaydı. Çalışıyorduk. Hepimiz yaşamak için bir iş yapmak zorundaydık. Bu arada kimileri de bulundukları konuma ve şartlarına bağlı olarak tüm hayatı sonsuz bir tatil gibi yaşıyorlardı. Rantiyeleri sevmiyorduk.
Hayat sanatsız da akıyordu. Oysa sanat, bizi bize gösteren aynaydı. Dinlediğimiz her müzikte, okuduğumuz her şiirde, baktığımız her resimde ve izlediğimiz her filmde kim ve ne olduğumuzu ya da sadece ölümlü varlıklar olduğumuzu bir kez daha anlıyorduk. Gördüğümüz fotoğraflar ise bizi yoldan çıkarmak için sıralarını bekliyorlardı. Fotoğrafların sadece belleğin yerini tutan soğuk hatıralar olmadığının farkına varmıştık. Baktığımız fotoğraflar bize yeni dünyaların kapılarını aralıyordu. Fotoğrafçı olmak istiyor muyduk, emin değildik ama fotoğraf çekmek istiyorduk. Fotoğraflarda görünmek ve onların durağan nesneleri olmak bize yetmiyordu.
Sanat sağaltır, iyileştirir, tüm dertlerinden kurtarır insanı. Kederi unutturur. Unuttuğunu hatırlatır. Uygar insanlar, başları ne zaman sıkışsa çareyi felsefenin ve sanatın sınırları içinde aramışlardır. Kendilerinden önce düşünenlerin, yazanların yollarından gitmişlerdir. Düşünce, dünyada asla tükenmeyecek bir kaynaktır. Herkese açıktır ve ücretsizdir. Erdem de vicdan da mantık da hep düşüncenin katmanlarında yuvalanmaktadır. Gerçek sanatın da bilgi ile desteklenmiş düşünce olmadan yol alması olanaksızdır.
Fotoğraf sırtını ne kadar teknolojiye dayamış da olsa olağanüstü bir sanattır. Sanat hayallere ortak bulmanın en güzel yoludur. Fotoğraf, anlar üzerinden evrenselliğe ulaşması bakımından ifadeyi sonsuz kılmak için yeryüzüne indirilmiştir. Fizik, kimya, optik, sayısal teknoloji fotoğrafın omurgasını oluşturur. Birer soluk işaret gibi gözüken notaların ancak bir porte üzerinde besteci tarafından anlam kazanması gibi, teknik de fotoğrafçının anlatım dilini oluşturması için ifadenin görsellik kazanmasına yardımcı olur. Teknik içinde zanaatı barındırır ve iyi bir fotoğrafçının içerik ile biçim arasındaki dengeyi kurması şarttır.
Sonuçta -eski söylemle- bir film şeridi gibi hayat da 36 kare. Biraz zorlarsanız, filmi dikkatle takıp kapağı hemen kapatırsanız 38 fotoğrafınız olabilir. Bu arada fotoğrafların bazıları net çıkmayacak, flu olacaktır. Bazıları karanlık çıkıp fotoğrafın kara deliğine gömülecek, bazıları parlak çıkıp yaşadığımız detayları unutturacaktır. Her ikisi de fotoğrafçıyı mutsuz kılacaktır.
Yaz acıtır. Geçmişin kabuk tutmuş yaralarını kanatır. Kimileri için tatil zamandır. Sonsuz görünen ama hızla geçen günlerin toplamıdır. Bize ağustos böceği ile karıncanın hikayesini hatırlatır. Güzel coğrafyamızda yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Bize böyle öğrettiler. Hayatımızın doğru pozlanmış fotoğraflarla buluştuğu güzel bir yaz olsun.
